Een van de eerste dingen die mij opvielen aan de verhuizing van Nederland naar de Spaanse Balearen (eerst Ibiza begin 2014, ja ja, weer zo’n Nederlander en later Mallorca eind 2019) zijn de vieringen van de winter- en zomersolstice, de kortste en langste dag die ieder een ander seizoen inluiden. Mensen komen bij elkaar, er wordt gegeten, gedronken, vuur wordt aangestoken. Die momenten in het jaar zijn niet alleen een reden voor een feestje, maar ze hebben voor de meesten ook een diepere betekenis. De wintersolstice, de winterwende, of midwinter (rond 21 december) betekent een tijd van het naar binnenkeren en licht dat langzaam weer zal toenemen in tegenstelling tot de zomersolstice, de zomerwende of midzomer (rond 21 juni) waar je juist weer meer naar buiten toe gericht bent en het daglicht het langst is op 21 juni en de dagen daarna langzaam weer korter worden. 

Jaarfeesten

Het stilstaan op deze dagen van het inluiden van een nieuwe periode in het jaar berust nog op de oude natuurreligie. In het oude Europa voordat het Christendom voeten in de aarde kreeg, werden deze jaarfeesten gevierd. Mensen die zich ook nu met spiritualiteit en natuur bezig houden (denk aan heksen, yogi’s of permacultuur-liefhebbers) doen dat nog steeds, omdat het belangrijke keerpunten in het jaar zijn. Bij wie hecht aan de verbinding met de natuur en die ook toelaat, zie je bijna altijd een soort van viering van of stilstaan bij dergelijke dagen. In mijn wildere stadsjaren (Rotterdam en Amsterdam) van 1994 tot 2014 was dat iets waar ik dus echt never nooit bij stilstond. Hoe meer lawaai, hoe voller de zalen, hoe luider de gesprekken, hoe harder de muziek, hoe meer ik het naar mijn zin had. Toen een Nederlandse vriendin eens aan me vroeg wat ik bedoelde met wintersolstice moest ik daarom even glimlachen, want ook zij houdt zich daar – net als ik eerder – niet mee bezig. 

Maan

Ook een volle maan en de stadia van de maan in het algemeen zijn fenomenen waar mensen op deze eilanden belang aan hechten. Je hebt een maankalender bijvoorbeeld waarop te zien valt wanneer je welke groenten moet planten. Een oeroude methode die in de snelle wereld van vandaag allang vergeten is. Je ziet de maan ook daadwerkelijk, ze is niet verscholen achter hoge gebouwen of een dikke laag wolken. Zo kijk ik ’s avonds altijd omhoog naar de sterrenhemel en om te kijken in welk stadium de maan zich bevindt. Ik vind het fijn om naar boven te turen en het magische van al die lichtpuntjes te aanschouwen, velen al lang vergaan maar nog steeds licht stralend naar de aarde toe. Of ik zie de maan heel langzaam opkomen. Het is wel eens gebeurd dat het licht van de volle maan op een pikdonkere, hobbelige weg mij geholpen heeft om weer veilig thuis te komen. Het oog hebben voor je omgeving gebeurt meestal niet als je aan het rennen en hollen bent van het een naar het ander. Wel als het gaspedaal losgelaten is en kalmte de ruimte vindt.

Ademhalen

Vooral op Ibiza was de winter-periode, met haar milde klimaat overdag en de koudere nachten, een oase van rust, stilte en kalmte. Op plekken waar het in de zomer een drukte van belang is, is het dan spookachtig stil. Cafés aan kustplaatsen zoals het stadje San Antonio, dat zomers barst van de halfnaakte, dronken Engelsen, worden in de winter met houten planken dichtgetimmerd. De ziel er volkomen uit, totdat een aantal maanden later als de lente weer aanvangt, er langzaamaan weer leven ingeblazen wordt en de eerste toeristen zich weer melden. Elk jaar was het een vreemde aanblik. Het kon een tikkeltje triest stemmen wanneer ik er langsfietste en toch hield ik enorm van deze tijd op het eiland. Aardig wat niet-locals trokken weg, bijvoorbeeld naar India of een ander land in Azië om daar de wintermaanden door te brengen. Zij kwamen pas terug als alles weer tot bloei kwam op het eiland. Dat waren bijna altijd de extraverten die dat deden. Voor de meer introverten was deze tijd op Ibiza juist een ultiem geschenk. Weg van de chaos die het in de zomer is met honderduizenden toeristen, veel te veel dan zo’n eilandje aankan. Die winters móeten ook met minder mensen zijn, want alleen dan kan het eiland zich weer herstellen. Je zag het zeewater weer helder worden, minder plastic afval en vuil rondslingeren, het aantal dode katten en egels langs de wegen, aangereden door auto’s, afnemen en het aantal auto’s drastisch verminderen. Door die stilstand van de wintermaanden kon het eiland weer op adem komen. Het bruisen in de zomer had, naast al het volle leven, ook een drukkende en verstikkende kant. In de winter kon ze dat allemaal weer loslaten. Daarom waren die winters op Ibiza voor mij een favoriete tijd, terwijl anderen die juist hekelden en hiervoor wegvluchtten, want te saai.

Op Ibiza’s grote zus Mallorca (ruim zes keer zo groot) ligt dat net wat anders. Natuurlijk, ook dit eiland is erg geliefd onder toeristen, maar dichtgetimmerde barretjes aan de kust zal je hier ’s winters niet zo snel zien. De grote stroom aan zomertoeristen hoef ik overigens niet eens te merken, zo rustig is het in de campo (het platteland) waar we wonen. Het dorp, een aantal kilometers verderop, is niet een plek waar nu zoal toeristen naartoe komen. Hooguit is het Italiaanse restaurant een reden om ons dorp te bezoeken, waar je zelfs een pizza sin gluten kunt eten. Palma, onze mini-Barcelona, vermijd ik liever in hartje zomer, maar in koelere periodes is het juist weer fijn om de bruisende stadssferen op te snuiven en rond te lopen in de nauwe straatjes met zijn geheimzinnige, authentieke gebouwen. Je hoeft daarvoor dus niet naar het vaste land.

Kneuterig

Momenteel zijn er in Algaida, ons dorp, traditionele dorpsfeesten aan de gang, ter gelegenheid van de heilige San Jaume. Afgelopen zondag, het was weer een bloedhete dag geweest, snakten we ’s avonds naar een ijskoud en alcoholisch drankje op het centrale dorpsplein. Het is allemaal klein, de gemeente Algaida telt maar zo’n 6.300 inwoners – waaronder wij dus, er zullen niet veel andere Nederlanders zijn..ik ben er nog geen enkele Nederlander tegengekomen. Er was een heus podium opgesteld met live muziek en allerlei oudjes zaten rondom het podium op witte, plastic stoelen. Er werd gedanst, de cha cha dacht ik of een andere ballroom dans, maar alleen door wat oudere paren die de dans prima onder de knie hadden. Verschillende cafeetjes eromheen zaten buiten vol met lange gedekte tafels. En wat altijd weer opvalt, zijn de vele ouderen hier; omaatjes die samen aan een tafel zitten te kletsen en een caña (biertje) drinken. Allemaal hebben ze kort haar, grijs of met een kleurtje, gekleed in een stijve jurk en stuk voor stuk zijn ze vol praatjes. Wij kunnen daar echt van genieten, van die kneuterigheid die dit soort dorpsfeesten altijd zo kenmerkt. We zien dat ouderen hier niet onzichtbaar zijn, zoals vaak in Nederland het geval is. Ze mogen er nog altijd zijn, ze worden gewaardeerd, juist vanwege hun schat aan levenservaring.

De taal die om ons heen gesproken wordt, is niet Spaans (Castellano), maar Mallorquin, een dialect van het Catalaans. Het spreken van deze taal was in de tijd van de Spaanse dictator Franco strikt verboden. Daarom dus spreken de inwoners van Mallorca nog liever Engels (de meeste locals kunnen dat overigens niet) dan dat ze Spaans spreken. Dit zijn van die dingen die je dus alleen te weten komt als je er eenmaal woont. Ik vind dat jammer, het weinige Spaans wat ik dan om me heen hoor, maar de dorpsgenoten antwoorden ons wel altijd heel vriendelijk in het Spaans terug.

La familia

In Spanje zie je altijd weer dat familie een belangrijke rol speelt. Op zondagen wordt er gegeten met elkaar, families komen samen. Familie is vaak de verbindende factor. Opa’s en oma’s worden ’s zondags uit eten genomen, de netste kleren worden aangetrokken en soms moet oma volledig ondersteund worden, anders komt ze niet vooruit. Maar het gebeurt wel. Ze is erbij. Ouderen zijn sowieso veel meer zichtbaar in Zuid-Europese landen, zoals Spanje, Italië en Griekenland. Je ziet ze op straat schuifelen, daar waar ze in Nederland opgesloten in hun huizen zitten of in een verzorgingstehuis. Ze zijn belangrijk, tellen mee. Ik hou ervan. Het zegt iets over het type samenleving.

Con Amor,

Eva